ettelaat newspaper

تاريخ خبر: پنجشنبه 22 اسفند 1387، 14 ربیع الاول1430، 12 مارس 2009،شماره 24428پنجشنبه 22 اسفند 1387، 14 ربیع الاول1430، 12 مارس 2009،شماره 24428

مكتوب هفته

رحمت و اخلاق

دكتر محمدعلي فياض‌بخش

امسال نيز قدوم موسم ربيع به كلاه شكوفه، بلكه تاج گل‌محمدي آذين يافته است. امسال هم بهار در حالي فرش زمرّدين مي‌گسترد كه نه تنها بنات نبات را در مهد خويش گرفته، كه ابناي حيات را به صلاي ميلاد مژدگاني مي‌دهد. نه تنها عصاره‌ي نال به سرپنجه‌ي شكوفايي طبيعت شهد فايق مي‌شود، بلكه عصاره‌ي كائنات در نخل باسقِ مفخر موجودات به تولّد مي‌نشيند. بي‌ترديد عظيم‌ترين حادثه‌ي خلقت، ميلاد نبّي مكرّم اسلام، حضرت ختمي‌ مرتبت، محمد مصطفي صلّي الله عليه و آله است؛ كه حق تعالي خود در مدحتش فرمود: اگر تو نمي‌بودي، افلاك را به پا نمي‌كردم. چه ميمون و خوش‌قدم است بهار امسالِ ما، كه در ترنّم‌هاي وجد و سرور ميلاد رسول حلول مي‌كند و به عطر گل‌محمدي تحويل مي‌يابد. خداوند در شأن پيامبر خاتم مي‌فرمايد: تو را جز به تصدّق رحمت بر سر عالم و عالميان فرو نفرستاديم1؛ و نيز فرمايد: تو به راستي صاحب اخلاقي عظيم و پسنديده هستي.2 آن وجود مبارك نيز خود در چرايي بعثتش فرمايد: من براي تكميل مكارم اخلاق برانگيخته شده‌ام.‌

ترديد نكنيد و نمي‌كنيد كه در هيچ كشور اسلامي و جوامع مسلماني، بدين پايه كه ما در شور و شعار شعائر ديني به سر مي‌بريم، نه شوري ديده مي‌شود و نه چندان شعائري. آنان نه به اندازه‌ي ما - به خصوص در مناسبت‌هاي ديني - سرور دارند و نه سوگ‌ها و ماتم‌هايشان به بهانه‌هاي ديني، چندان چشمگير است، و بلكه اين بخش اخير را تقريباً فاقدند. اين فقدان البته نقصاني در بخش بزرگداشت شعائر و <پاسداشت‌هاي مناسبتي> است كه دامنگير ديگر جوامع اسلامي است و اين حسّاسيّت در جامعه‌ي ما، البته فضيلتي غيرقابل انكار و ستودني است. - سخن در اين مقال فعلاً در افراط‌ها و سليقه‌ها و حد و مرز شكستن‌ها نيست، كه خود بحثي ديگر است و مناسب مجالي ديگر - در عين حال كه اين فضيلت را گرامي مي‌داريم و بر پاسداشت درست آن پاي مي‌فشاريم، نگاهي منصفانه و واقع‌بينانه را نيز طلب مي‌كنيم تا بدان نگاه، محتوا و درون آن ديگر جوامع اسلامي را نيز بنگريم و مبادا در سرور ظواهر، به غرور بواطن درافتيم و ظاهرگرايي را بر تعمّق و ژرف‌نگري فرانشانيم. اگر مقدمات ابتداي سخن، برترين تجلّي وجودي پيامبر را رحمت و اخلاق معرفي مي‌كند، پس ملاكي روشن به دست مي‌دهد تا حدّ و اندازه‌ها را گُم نكنيم و هر چيز را در قدر خودش بنشانيم. سؤال اينجاست كه آيا امروز دو مقوله‌ي <رحمت و اخلاق>، در جامعه‌ي ما بر صدر نشسته و قدر مي‌بيند؟ يا عليرغم شور و شعارها، اين برترين‌ و البته آخرين ميراث و مانده‌ي روح نبوّت، يعني اخلاق و رحمت، در بوته‌ي نسيان و نسبيّت قرار يافته است؟ آيا در آن جوامع كه اينهمه پاسداشتِ مناسبت مذهبي ندارند و در عين حال مسلمانند، روح مسلماني و اخلاق اسلامي، بسيار فروتر از ماست؟ اينجاست كه يك نگاه واقع‌بينانه آشكار مي‌كند كه مسلمانان ديگر كشورها، كه چندان درگير و سرگرم شور شعائر نيستند، از بواطن اخلاقي دين نيز لزوماً دور نيستند. اين بدان معني نيست كه شعائر، راه را بر روح و بواطن تنگ مي‌كند و يا هر چه يكي پررونق‌تر شود، ديگري بي‌رمق‌تر مي‌گردد؛ نه، لااقل صاحب اين قلم بر چنين اعتقادي نيست و چنان نيست كه اگر يكي قدر ديد و بر صدر نشست، لاجرم آن يكي را بايد فرو كشيد و بي‌قدر كرد. بلكه سخن ما در حيف و افسوس و دريغي است كه از اينهمه پتانسيل و نيروي نهفته در شور و شعائر ديني جز به پاره‌اي امورات سطحي نمي‌پردازيم و بدتر از آن، گاه به رفتارهاي كاملاً غيرديني و غيراخلاقي مبادرت مي‌ورزيم.‌

وجهه‌ي ديگر سخن آن است كه اگر مكارم اخلاق، برترين هدف پيامبر اكرم بوده است و جامعه‌ي ما داعيه‌ي پيروي و بلكه برترين و بر حق‌ترين پيروان آن بزرگوار را دارد، مي‌بايد در اخلاق، چشمگير باشد و بلكه پيشتاز خُلق حَسَن و بيزار رفتار و اخلاق نكوهيده گردد. و امّا آيا امروزه چنين است؟ در هر جامعه‌اي مي‌توان مشكلات اقتصادي را تحمل كرد و از سر گذراند؛ مي‌توان نابساماني‌هاي فرهنگي را، البته به جدّ و جهد و اراده و عزم، به سامان آورد؛ مي‌توان چالش‌هاي سياسي و ديپلماسي را چاره كرد؛ امّا اگر جامعه‌اي از خط قرمزهاي اخلاقي مانند دروغ، خيانت در امانت، تزوير و قلب، ريا و تظاهر، تملّق و چاپلوسي و هر آنچه معارض كرامت آدمي است عبور كرد، بنيان‌هايي را متزلزل كرده است و ديگر نقش ايوان‌ها، همچون اقتصاد و فرهنگ و سياست چندان رونق و صحّتي نخواهند داشت. آن كسان كه بر سر شاخ‌ها، بُن مي‌برند، و تيشه بر ريشه‌هاي اخلاق و ادب مي‌زنند آيا مي‌دانند كه خود نيز با فروافتادن اين درخت، برمي‌افتند؟ اگر صداقت و راستي خوب است، پس آمارسازي بد است؛ اگر امانت‌داري ارزشي ثابت و هميشگي است، پس كژ ترازويي، آن هم در مقياس‌هاي بزرگ، بس بد و ناپسند است؛ اگر بي‌ريايي خوب است، لاجرم تظاهر و گندم‌نمايي و جوفروشي بس قبيح است؛ اگر آزادگي و حرّيّت ارزش است، ناگزير تملّق و چاپلوسي خلاف ارزش و ضدّ كرامت است، و اگر خدمت به مردم، نه در شعار بلكه در عمل، برترين عبادت است، اينهمه حرف زدن و سخن راندن و وعده دادن را لزومي نيست. باشد آيا كه سال جديد به بركت بدرقه‌ي ميمنت ميلاد پيامبر رحمت، سال اخلاق حسنه باشد؟

پي‌نويس‌ها:

1- انبياء، 107

2- قلم، 4

codex26x

page02

ارسال خبر از طريق ايميل

نسخه مناسب چاپ

PDF صفحات روزنامه